نقش آموزش عالی در توسعه ملی چیست ؟
آموزش عالي نقطه تلاقي سه قلمرو فرهنگ، قدرت و دانش است. بيترديد نظام آموزشي در ظرف جامعه و فرهنگ عمل ميكند و با آن داد و ستد مستمر دارد. اگرچه جريان رسمي آموزش، به كاركردهاي ضمني و پنهان خود معمولاً بياعتناست، اما اين امر نافي اهميت ابعاد فرهنگي و اجتماعي آموزش نيست. تعليم و تربيت ارائه يك سري مهارتهاي خنثي به فراگيرندگان نبوده و كاركرد آن آزمونگيري و صدور گواهينامه نيست بلكه فراگير را به ويژه در نظام آموزش عالي با گفتمانها و روشهاي جديد و نحوة كاربرد دانش در سطح جامعه درگير ميكند.
از ديگر نقشها و كاركردهاي آموزش عالي ميتوان عمق بخشيدن به نگرشهاي علمي و فرهنگي، تعميق فرهنگ گفتگو، مدارا و كار جمعي، ارتقاي تنوع و غناي فرهنگي و نظريهپردازي براي حل مسايل و بحرانهاي جهاني را نام برد. همچنين آموزش عالي، رسالتهايي چون آماده كردن جامعه براي برخورد ريشهاي با مسايل و مشكلات و كاويدن جنبههاي نظري، فرهنگي، اجتماعي، سياسي و اقتصادي آنها و مشاركت در حل و فصل آسيبها و تدوين سياست و راهبرد براي مقابله با آنها را بر عهده دارد.
دانشگاه به عنوان يك نهاد پيچيده فرهنگي و يك كانون هنجارفرست، به انتظام بخشي اخلاقي و اجتماعي جامعه كمك ميكند و در جهت بهبود كيفيت زندگي و حفظ پويايي و نشاط در جامعه براي خود مسئوليتهايي قايل است. اين نهاد بزرگ اجتماعي همچنين به عنوان هستة پيشتاز تحولات عمل نموده از طريق رصد كردن تغييرات اجتماعي و فرهنگي به ويژه در عرصة علم و فناوري جامعه را براي تسلط بر رويدادهاي مبهم آينده توانمند و مهيا ميكند.
جامعهشناسي آموزش عالي كه از درون جامعهشناسي آموزش و پرورش سربرآورده و به نوعي حوزة مطالعاتي مستقلي را در سالهاي اخير شكل داده است عهدهدار تبيين و توضيح نقش، كاركرد و تأثيرات اجتماعي نظام آموزش عالي است. مسأله نخست اين است كه چگونه دانش در آموزش عالي توليد و بستهبندي و سازماندهي و ارائه ميشود و اين دانشها چگونه ميتوانند زندگي مردم را بهبود بخشند؟ نقش دانشگاه در تغييرات اجتماعي چيست و اين نهاد در توسعه جوامع چه وظيفهاي را ايفاء ميكند؟ تأثير آموزش عالي بر نظام قشربندي اجتماعي، كاهش يا افزايش نابرابري، تحرك اجتماعي، نظام تقسيم كار و اشتغال و... چيست؟ دانشگاه و جامعه چه تعاملي با يكديگر دارند؟ اجتماعات علمي و دانشگاهي، گروهها و شبكههاي علمي ـ دانشگاهي چگونه شكل ميگيرند و بسط و تكامل مييابند و چه كاركردهايي دارند؟
خرده فرهنگ دانشگاهي چه ويژگيهايي دارد و هنجارهاي آن كداماند؟ آزادي علمي و استقلال دانشگاهها و بسياري مسايل ديگر ميتواند در قلمرو اين حوزه مطالعاتي قرار گيرد.
آموزش عالي، نگاهي ديگر ـ پرسش از ماهيت دانشگاه ايراني ـ توسعه علم در ايران، مسايل و پيشنيازها ـ مديريت توسعه علم در ايران ـ ترويج علم ـ تعامل دانشگاه و جامعه ـ علم، تكنولوژي و جامعه ـ گذار از دانشگاه سنتي ـ دانشگاه، فرهنگ و دين ـ دانشگاه اسلامي، نگاهي تاريخي اجتماعي ـ مهاجرت نخبگان ـ توسعه مشاركت زنان در آموزش عالي ـ دانشگاه گرايشهاي قومي و همبستگي ملي ـ دانشگاه و همكاريهاي علمي بينالمللي ـ جايگاه و كاركرد انجمنهاي علمي ـ بررسي پديده نابردباري در محيطهاي دانشجويي.